میثم راستگو

عمران

پله های فرار در ساختمان ها
نویسنده : میثم راستگو - ساعت ٦:٠٤ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٠/٥/۱

در ایران به اشتباه، به پله فرار، راه خروج اضطراری اطلاق می‌شود.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


پله های فرار در ساختمان ها

در ایران به اشتباه، به پله فرار، راه خروج اضطراری اطلاق می‌شود در حالی که راه خروجی معمولی و راه خروجی اضطراری تفاوت چندانی با یکدیگر ندارند .
پلکان فرار، تنها راه نجات ساکنان طبقات بالای ساختمان در مواقع اضطراری و وقوع حریق است. راهی که به دلیل نبود بسترهای مناسب فرهنگی و اقتصادی، یا در ساختمان‌ها پیش‌بینی نشده و یا بدون رعایت استانداردهای لازم، طراحی و ساخته می‌شود.
با این همه بر اساس شرایط موجود، شهروندان ساکن برج‌های بلند و ساختمان‌های چندین طبقه تهران فرهنگ استفاده از پله‌های اضطراری را فرا نگرفته‌اند.
روند رو به رشد جمعیت، پیدایش ساختمان‌های بلند و تبدیل خانه‌های ویلایی به آپارتمان‌های چند طبقه، ضرورت نیاز به راهی برای خروج ایمن و بی‌حادثه ساکنان این ساختمان‌ها را در شرایط بحرانی، بیش از پیش آشکار کردند.
در سال‌های اخیر، «پلکان فرار» که طراحی آن به تعداد طبقات ساختمان، بستگی مستقیم دارد، به عنوان تنها راه افزایش سرعت و سهولت خروج مردم از ساختمان، به ویژه هنگام وقوع آتش‌سوزی شناخته شد. با توجه به تجربه طولانی و موفق کشورهای اروپایی، از جمله فرانسه، همچنان طراحی، ساخت و پله‌های اضطراری در ایران با مشکلات و موانع متعددی همراه است.
به گفته «مهندس رضا اشراقی»، معاون دفتر تدوین و ترویج مقررات ملی ساختمان وزارت مسکن و شهرسازی، مقاومت و مخالفت مالکان، به ویژه سازندگان ساختمان‌هایی با طول و عرض محدود، بزرگ‌ترین مشکل پذیرش ساخت پله‌های فرار و استفاده از آن است.
وی هزینه بالا، کمبود فضا و کاهش متراژ مفید ساختمان را از جمله دلایل چنین مقاومتی می‌داند و می‌گوید:‌ «بی‌توجهی به حفظ جان انسان‌ها، توجه به منفعت شخصی و درک پایین از حق و حقوق ساکنان طبقه‌های بالای ساختمان، از دیگر دلایلی است که مانع درونی شدن فرهنگ ایجاد و استفاده از پله فرار، افزایش مقاومت در برابر آن و در نهایت استفاده از حداقل استانداردهای شیب و ارتفاع در این پلکان‌ها می‌شود. در حالی که کاهش سطح مقاومت و تسهیل اجرای قانون، نیازمند بالا رفتن سطح پذیرش این مساله از جانب مردم و ساختمان‌ سازهاست.»
«اشراقی»، بهره‌گیری از دانش فنی روز، سطوح بالای تخصص و پرهیز از سنت‌گرایی و تجربی‌سازی را در افزایش انعطاف‌پذیری ساختمان ساز‌ها موثر می‌داند.
وی معتقد است مشکلات پذیرش پلکان فرار، در شهرهای کوچک، به دلیل حداقل رشد و تحول در لایه‌های سنتی ساختمان‌سازی، برجسته‌تر است. در شهرهای بزرگ و به ویژه در تهران به دلیل وجود روندی رقابتی و نیز افزایش سطح توقعات و مطالبات رفاهی و امنیتی مردم، این مشکل کمتر به چشم می‌خورد.
عوامل بازدارنده جهت ایجاد امکانات ایمنی از جمله پلکان فرار، در شهرهای بزرگ، بیشتر ریشه در مسایل اقتصادی دارد که با پر کردن خلاءهای اجرایی و قانونی، تا حد قابل توجهی بر طرف می‌شود.
وی در ادامه می‌افزاید: «در سومین مبحث مقررات ملی ساختمان با محور حفاظت از ساختمان‌ها در برابر حریق، توجه به ضرورت راه‌های خروج اضطراری با توجه به نقش حیاتی آن در حفظ و نجات جان انسان‌ها، در اولویت قرار گرفته است. و مباحثی چون کاهش آسیب دیدگی سازه و مصالح در درجه دوم اهمیت قرار دارد که در سال‌های آینده تکمیل و اجرا می‌شود.»

علاج واقعه پس از وقوع

برخی کارشناسان معتقدند، اجرای دستورالعمل‌های سومین مبحث مقررات ملی ساختمان جهت حفظ سلامت جهانی شهروندان و پایین آوردن ضریب خطرهای احتمالی، کافی نیست و لزوم برنامه‌ریزی اصولی، استفاده از تجارت آیین‌های جهانی و به کارگیری نظرات متخصصان این حوزه ضروری به نظر می‌رسد.
دکتر «ساعد سمیعی» عضو هیات علمی دانشگاه تهران معتقد است تا زمانی که در کشور، شبکه‌ای قوی برای ممانعت از رعایت حداقل استانداردها وجود دارد، تمهیدات قانونی موثر واقع نمی‌شوند.
وی، دولت، وزارت مسکن و شهرداری را مسئول حفظ منافع ملی و تامین امنیت جانی ساختمان‌های بلند در شرایط اضطراری می‌داند و می‌گوید:‌ «سهم دست‌اندرکاران ساخت و ساز در مقایسه با سهم مسئولان به عنوان نمایندگان مردم، در ایجاد و کنترل سطوح امنیتی ناچیز است. در تمام دنیا دولت هزینه‌های حفظ جان شهروندان و زمینه‌های ارایه امکانات مناسب رفاهی و امنیتی را فراهم می‌کند، در حالی که در کشور ما همیشه پس از وقوع حادثه و رسیدن به بن‌بست، دولت در پی جذب عزم ملی و کمک‌های مردمی است و هرگز پیش از وقوع حادثه به زمینه‌های بروز آن نگاه جدی نمی‌شود.»
وی کنترل ضعیف شهرداری بر رعایت استانداردهای ساختمانی را از جمله مشکلات مهم ساخت پله‌های فرار عنوان می‌کند و ادامه می‌دهد: «آموزش غلط در فضاهای آکادمیک و نبود هماهنگی لازم این دستگاه‌های اجرایی، موجب طراحی ضعیف راه‌های خروج اضطراری و نادیده گرفتن استانداردهای لازم در زمین‌های مختلفی چون حفظ ایمنی و نجات جان انسان‌ها در مقابل حریق، روش‌های صحیح صرفه‌جویی در مصرف انرژی و حتی ایجاد امکانات مورد نیاز رفت و آمد معلولین جسمی در ساختمان شده است.»
وی همچنین بیشترین مشکل موجود در استفاده از امکانات امنیتی را به ساختمان‌های شهری مربوط می‌داند. چنان چه وی می‌گوید: «با توجه به این که مراکزی چون فرودگاه، شرکت نفت، پمپ بنزین، پالایشگاه‌ها و مراکز بین‌المللی داخل کشور از گذشته با بهره‌گیری از متخصصان این امر به رعایت استانداردها و ایجاد امکانات امنیتی پرداخته‌اند، در حال حاضر امدادرسانی در کوچه‌های باریک و فضاهای محدود که با مجوز شهرداری ساختمان‌های بلند مرتبه در آنها ساخته شده است، با مشکل مواجه شده و به همین دلیل ویژگی‌های پله فرار که سهولت دسترسی عمومی از مهم‌ترین جنبه‌های آن است به راحتی نادیده گرفته می‌شود. بنابراین علاوه بر اجرای دستورالعمل‌های قانونی، باید به مسدود کردن راهروهای طولانی برای جلوگیری از سرایت آتش به نقاط دیگر پرداخت و پله فرار را مرتبط با نزدیک‌ترین در خروجی طراحی کرد که در ایران به دلایلی که مطرح شد، این موارد رعایت نمی‌شود.»

شرایط فنی پلکان فرار

کارشناسان می‌گویند، در ایران به اشتباه، به پله فرار، راه خروج اضطراری اطلاق می‌شود. در حالی که راه خروجی معمولی و راه خروجی اضطراری تفاوت چندانی با یکدیگر ندارند و هر دو راه، تابع ضوابط خروج هستند.
مهندس «کامران رهگذار»، مدیرعامل شرکت مهندسان مشاور پنام، معتقد است پله فرار که ترجمه کلمه «scaperoute
» است، تنها شامل پلکان نمی‌شود بلکه نردبان، طناب و یا حتی راهی از پنجره ساختمان که در شرایط خاص و اضطراری موجب خروج ساکنان ساختمان و نجات جان آنها شود، نوعی راه فرار است.
به گفته رهگذار، طبق آیین‌نامه‌ها، هر ساختمان به حداقل دو راه خروج نیازمند است و طبق استانداردهای موجود، اگر تعداد طبقات ساختمانی از 4 طبقه و کف بالاترین طبقه از دوازده‌ متر بیشتر باشد، ساختمان ضرورتا به 2 پلکان خروج احتیاج دارد.
وی توضیح این نکته می‌گوید: «در مقررات ملی ساختمان، 12 متر تعیین شده به 15 متر تغییر داده شده است که نه تنها ضعف کارشناسی تدوین این مقررات را مشخص می‌کند بلکه دخالتی کاملا بی‌مورد در استاندردهایی است که تعیین آنها با توجه به مطالعه و تفکر بسیار صورت گرفته است. تنها در ایران به راحتی استانداردها را بی‌هیچ مطالعه‌ای تغییر می‌دهند در حالی که در هیچ کجای دنیا چنین حقی برای کسی قائل نمی‌شوند.»
وی در ادامه درباره شرایط خاص پله‌های فرار می‌افزاید: «ارتفاع این پله‌ها نباید از هجده سانتی‌متر بیشتر و کف آنها از بیست و نه سانتی‌متر کمتر باشد. همچنین زیر پلکان را باید بست تا موجب فزایش وحشت مردم نشود. نرده‌ها نیز باید به گونه‌ای طراحی شوند تا مانع پرت شدن افراد به بیرون شوند.»
وی با توجه به این که بلندترین نردبان‌های سازمان آتش‌نشانی در هیچ کشوری به بالاتر از طبقه هفتم ساختمان نمی‌رسد، تاکید می‌کند علاوه بر این مساله، ساخته شدن ساختمان‌های ده طبقه در کوچه‌های 6 متری یا در نقاطی مثل تپه‌ها که رسیدن ماشین آتش‌نشانی به آنها با دشواری همراه است، ایجاد و استفاده از راه‌های خروج اضطراری، ضروری است.
طبق آیین‌نامه‌ها، دو راه خروج اضطراری در ساختمان می‌تواند شامل دو راه خروج خارجی یا دو راه خروج داخلی و یا یک راه خروچ داخلی و یک راه خروج خارجی باشد.
به گفته این کارشناس، با توجه به فعالیت سازمان آتش‌نشانی در سال‌های اخیر و جلوگیری از ساخت و سازهای نادرست، مردم نیز به تدریج خود را به استفاده از این امکانات ایمنی عادت می‌دهند. زمانی که استانداردها رعایت شود، می‌توان امیدوار بود که کم‌کم جای خود را در بین سزندگان و مصرف کنندگان باز و فرهنگ ایجاد و استفاده از راه‌های فرا را در جامعه درونی کند. مشروط بر این که قوانین شهرداری به جای برطرف کردن مشکلات، به آنها دامن نزند.


comment نظرات ()